عبادت خدا يا توحيد عملي در مسلک وهّابيّت

آن‌چه تا کنون مورد بحث و بررسي قرار گرفت ، مربوط به « توحيد نظري وهابيّت » بود ؛ امّا اين بخش ، دربارة « توحيد عملي وهابيّت » است .

مقصود از توحيد عملي ، رفتار موحّدانه است . به اين معني که انسان در برخورد با خداوند متعال ، به گونه‌اي عمل کند که مقتضاي باور و انديشة او است . ( 1 )

يکي از جلوه‌هاي توحيد عملي ، « توحيد در عبادت » است . در اين جا ، سخن از اعتقاد خاصي نيست ؛ بلکه مقصود آن است که انسان ، عمل خاصي مانند نماز ، روزه و ديگر اعمال عبادي را بر اساس اعتقادات توحيدي خود و هماهنگ با آن‌ها انجام دهد ؛ يعني تنها خداي يگانه را بپرستد و از پرستش چيزهاي ديگر خودداري كند .

جايگاه توحيد عبادي

« توحيد در عبادت » ، اصل مشترک همة اديان

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

1 . الميزان ، ج3 ، ص247

توحيدي و آسماني است . در حقيقت هدف نهايي از بعثت پيامبران الهي ، تذکّر و يادآوري اين اصل بوده است ، بنابراين بيش از هر چيز ديگر ، دربارة آن سرمايه‌گذاري کرده‌اند . قرآن کريم مي‌فرمايد :

( وَلَقَدْ بَعَثْنَا فيِ كُلّ‏ِ أُمَّةٍ رَّسُولاً أَنِ اعْبُدُواْ اللَّهَ وَاجْتَنِبُواْ الطَّاغُوتَ ) ( 1 ) ؛ « در ميان هر امّتي ، پيامبري را بر انگيختم تا به مردم بگويد : خدا را بپرستيد و از پرستش طاغوت دوري گزينيد . »

همچنين مي‌فرمايد :

( قُلْ يَأَهْلَ الْكِتَابِ تَعَالَوْاْ إِليَ‏ كَلِمَةٍ سَوَاءِ بَيْنَنَا وَبَيْنَكمُ‏ْ أَلَّا نَعْبُدَ إِلَّا اللَّهَ وَلا نُشرِْكَ بِهِ شَيًْا ) ( 2 ) ؛ « بگو : اي اهل‌کتاب ، بياييد به سوي سخني که ميان ما و شما يکسان است که جز خداي يگانه را نپرستيم و چيزي شريک او قرار ندهيم . »

از جمله جهات اهميت و امتياز اين بخش از توحيد عملي بر توحيد نظري ( توحيد ذاتي ، صفاتي و افعالي ) ، اين است که در توحيد عبادي گفته مي‌شود : غير از خدا هيچ‌کس معبود نيست ، چه به نحو استقلال و چه به نحو مظهريّت ؛ همة مسلمانان هر روز در نماز ، چندين بار مي‌گويند : ( إِيَّاكَ نَعْبُدُ ) ( 3 ) ؛ تنها تو را

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

1 . نحل : 36

2 . آل عمران : 64

3 . فاتحه : 5
 

مي‌پرستيم و غير خدا ، هر چيز و هر کس باشد ، جز وظيفة بندگي سمتي ندارد .

در توحيد نظري اين چنين نيست ؛ بلکه اوصاف و افعالي مانند علم ، حيات ، قدرت ، خالقيّت و مالکيّت ، به غير خدا نيز اسناد داده مي‌شود ، گر چه در تحليل نهايي ، اين اوصاف و افعال از خداوند است و ديگران ، به عنوان مظهر علم ، حيات و امثال آن مي باشد ولي در مورد عبادت حتّي به عنوان مظهريّت هم براي ديگران سهمي نيست ؛ يعني هيچ موجودي ، کوچک‌ترين صلاحيّت و شايستگي ندارد تا بتوان آن را به عنوان معبود تلقّي نمود . ( 1 )

وهابيّت و توحيد عبادي

متأسفانه فرقة وهابيّت ، در اين موضوع اساسي با همة مسلمانان به مخالفت برخاسته و دايرة عبادت را گسترش دادهاند تا جايي که بسياري از اعمالي که در نظر عموم مسلمانان جايز ، بلکه مستحب و پسنديده به شمار مي‌آيد ، حرام و موجب شرک مي‌دانند .

عبادت از نگاه وهابيّت عبارت است از :

« من قصد في مخلوق لجلب منفعة او دفع مضره فقد اتخذه الهاً ؛ هرکس غير خدا را براي جلب منفعت و دفع مفسده قصد کند ، او را عبادت کرده است . »

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

1 . توحيد در قرآن ، ص516
 

محمد بن عبدالوهاب مي‌گويد : در صدر اسلام ، از « اله » قصد دعا ، نذر ، ذبح ، و غير اين‌ها را مي‌فهميدند ؛ نه معناي خالقيّت ، رازقيّت ، مدبّر و . . . از سويي ديگر مي‌‌گويد :

« هر عقيده يا گفتار يا عملي که ثابت شود از جانب شارع مأمورٌ به يا مورد پسند است ، همچنين هر چيزي که نهي يا مذمّت آن از سوي شارع ثابت شود ، عبادت به شمار ميآيد . » ( 1 )

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

1 . کشف الشبهات ، ص 2